Sahte ve kaynağı meçhul elmaslar vakit zaman kesime güvensizliği artırıyor. Pırlanta satışları da bu nedenle düşüyor. Lazerle oyma ya da zincir palangası üzere yeni teknolojiler, gitgide daha da kuşkucu alıcıları, pırlantaların uydurma olmadığına ikna etmeye kâfi mi?
ABD’nin Carlsbad kentindeki bir laboratuvara, “şüpheli bir elmas” ulaştı.
Kuyumcuların “kemer” diye isimlendirdiği en dış katmanında çok küçük bir işaret vardı: Gerçek elmaslara verilen güvenlik kodu, 2015’te bu taşa da işlenmişti.
Ancak yazı tipi, Amerika Kıymetli Taş Enstitüsü’nün (GIA) kullandığı yazı tipinden farklıydı.
Orijinal elmaslar doğal olur lakin bu elmas bir laboratuvarda üretilmişti.
Carlsbad Laboratuvarı’ndan Christopher Breeding ve Troy Ardon, “Buradaki kadar açık yapılan sahteciliğe çok az rastladıklarını” söylüyor.
Carlsbad, GIA’nın da genel merkezinin bulunduğu kent. GIA, kâr hedefli çalışmayan, elmasların kalite denetimini yaparak gerçek olduğuna dair sertifika veriyor. Her bir elmasa bir numara veriyor, bu numaralar lazerle elmasa işleniyor.
Bu noktada itimat sorunu ortaya çıkabiliyor.
Elmasın içine lazer işlenebilir mi?
Oxford Üniversitesi tarafından kurulan, “güvenlik ve özgünlük için lazerle işaretleme” üzerine çalışan Opsydia’nın en üst seviye yöneticisi Andrew Rimmer, “Bu işaretin silinmesi çok kolay” diyor.
Rimmer, bunun yerine elmasın dış yüzeyinin altına güvenlik kodu işleyebilecek lazerler üzerine çalışıyor. Elmasın içine işlenen kodlar, sonsuza kadar kalıcı olabiliyor.
Elmas piyasasında çok büyük paralar var. Boston danışmanlık şirketi Bain&Company’ye nazaran her yıl 133 karat, yani yaklaşık 27 ton, 15 milyar dolar bedelinde işlenmemiş elmas çıkarılıyor.
Bunun neredeyse yarısı Afrika’dan geliyor. Kıtadaki Güney Afrika ve Botswana üzere birtakım ülkelerde, madencilik sert kurallara bağlı.
Ancak Zimbabve’de, eski devlet lideri Mugabe’nın vaktinde elmas ithalatı, baskıcı bâtın polise gelir sağlamak için kullanıldı.
Geçen yıl da, Orta Afrika Cumhuriyeti’nde elmas satışından elde ettiği gelirle savaşmayı sürdüren milislerle Kremlin’in ilişkilerini araştıran üç Rus gazeteci öldürüldü.
Hakiki elmasların çıkarılmasındaki düzensizliklerin yanı sıra, yapay elmaslar da kesimin problemlerinden biri. Çin’in büyük internet satış merkezi Alibaba’nın internet sitesinde, yapay elmaslar “gerçek elmas” olduğunu sav eden evraklarla birlikte satışa sunuldu.
Piyasadaki bu tip satışlar sonrasında itimat azaldı ve 2019’da elmas satışı önemli oranda düştü.
Büyük firmalar ‘zincir palangası’ idaresini kullanmaya başladı
Yeniden inanç kazanıp satışları artırmak için elmas işindeki birtakım firmalar, “zincir palangası” prosedürünü kullanmaya başladı. Makus kullanıma sağlam ve elmasın çeşitli yerlerine işlenen işaretlerle elmasa, maddened çıkarıldığı andan kuyumcuya varana kadar tüm tarihçesi işleniyor.
Örneğin Avustralya’daki Everledger ve De Beers firmasının kurduğu Tracr, elmasların gerçekliğini kanıtlamak için bu yolu kullanıyor. Rus elmas madenciliğinin devlerinden Alrosa da geçen sonbaharda Tracr platforuma katılacağını ilan etti.
Alrosa’dan Eugeniya Kozenko, bu iştirak sayesinde “müşterilere pırlantanın unsurdan çıkarılıp işlendiği noktaya kadar tüm tarihini açıklayabileceklerini” söylüyor.
BBCRus Alrosa şirketinin Sibirya’daki elmas madenlerinden biri
Elmasın tarihini taşa işleyen ve doğruluğunu kanıtlama hizmetini veren Tracr platformunun en üst seviye yöneticisi Jim Duffy, “Bu yolda öbür birçok uygulama geliştirebiliriz” diyor.
Duffy’ye nazaran bu uygulamayı geliştirirken en güç kısım, elmasın her bir noktası tarayacak olan robotları üretmek oldu. Makinelerin elmasları otomatik olarak tanıması geliştirilen algoritmalar da güç kısımlardan biriydi.
Tracr’ın ortaklarıyla münasebetlerini yürüten uzmanlardan Michillay Brown, De Beers’in geliştirdiği GemFair programının da küçük ölçekli Afrikalı madencilerin çıkardığı elmasları kaydettiği bilgisini veriyor.
Bu program, Batı Afrika’daki Sierra Leone’de çalışan küçük ölçekli elmas zanaatkârlarıyla birlikte başladı. Sierra Leoneli madenciler böylelikle her çıkardıkları elmasın yerini saptayan GPS bilgilerini kaydedip, bunu elmasların konulduğu, olumsuz şartlara güçlü keselerin üzerindeki QR kodlarına işledi.
Kanadalı madencilik şirketi Lucara Diamond da, geçen yıl Clara isimli zincir palangası hizmeti veren bir sistemi satın aldı.
Lucara Diamond’ın teknik işlerden sorumlu müdür yardımcısı John Armstrong, “Böylece aldıkları elmasların üzerine, madenden çıkarılır çıkarılmaz bilgiler işlenmeye başlıyor” diyerek sistemden nasıl faydalandıklarını anlattı.
Rimmer’a nazaran “Elmasın kaynağıyla ilgili tüm bilgileri zincir palangasına yüklemek, ayrıntılı bilgileri saklamanın en muteber yolu.” Fakat bu bilgilerin yazıldığı elmasın, hakikaten o elmas olduğunun da kanıtlanması gerekiyor.
Peki bir elmasın içine hiç silinmeyecek bir kod nasıl yazılır?
Bunun karşılığını vermek güç. Zira elmasın yapısı gereği dışarıdan gelen ışık büyük oranda kırılıyor.
Yani lazeri nereye tutarsanız tutun, içeride kırılarak öteki istikametlere dağılabiliyor. Bu da kodun düzgün halde işlenememesine yol açıyor.
Oxford Üniversitesi mühendisleri, teleskoplarda en net nasıl imaj alınabileceği ve atmosferdeki dalgalanmaların nasıl en aza indirilebileceğiyle ilgili bir çalışma yaptı.
Bu çalışmanın sonuçları, tesadüf yapıtı, çok küçük nesnelere işlenen lazer ışınlarının muvaffakiyet oranıyla ilgili cevaplar da verdi.
Bir milimetrenin binde biri kadar bir noktayı işaretleme süreci lakin elmasın yüzeyinin 0,15 milimetre derinine, bir saniyenin trilyonda biri süratte yapılabiliyor. Lazer ışınının taşı yakmasına pürüz olmak için bu süratte süreci gerçekleştirmek kaide.
Bu boyuttaki işaretler, kuyumcuların büyüteçleriyle göremeyeceği kadar küçük oluyor. Fakat güçlü bir mikroskopla görülebiliyor.
Çok küçük oldukları için, mücevhere işlendiğinde üzeri kapanan elmas kemerinin dışında olması da gerekmiyor. En dış yüzeye yakın yerde ya da zirve noktasında da olabilir, böylelikle gerektiği vakit mikroskopla bakılabilir.
Opsydia, bu süreç için ürettiği birinci makineleri De Beers şirketine sattı.
Ancak elmasların içine yazı yazabilmeye başladığınız an, elektrik devresi de yazabilirsiniz. Rimmer’a nazaran bu da “elması bilim enstrümanı olmaya ve ennihayetinde kuantum hesaplarının yapılabildiği bir noktaya götürebilir.”
Kuyumcular satışların yine artması için çalışıyor
Pırlantanın gerçekliği ve kaynağının doğruluğuna güvenilmesi, satışların artırılması için kritik kıymette.
New York’taki Rare Carat isimli pırlanta mücevher şirketinin kurucusu Ajay Anand, küçük ya da büyük ölçekli satıcıların, dükkanlarındaki pırlantalarla ilgili tüm bilgileri bir ortaya getiren bir platform oluşturdu.
Anand’a nazaran, her bir pırlanta için 30 ya da 40 değişken var:
“Bu platform sayesinde, muhtemelen var olan en büyük data kümesini oluşturduk. Algoritmalarımız, bir pırlantanın pahasını neredeyse yüzde yüz hakikat formda kestirim etmeye yarıyor.”
Bu platform, müşterilere, satın almak istedikleri pırlantanın satış fiyatına değip değmeyeceğiyle ilgili bilgi veriyor. Böylelikle müşterilerin muteber bilgilerle kıymetlendirme yapmasını sağlıyor.
Anand, “Böylece daha düşük bir parayla, müşteri çekmeye çalışan birçok küçük ölçekli internet satıcısını ve perakendeciyi de güçlendirmiş olduk” diyor.
Elmas ve pırlanta bölümü çalışanları, tüm bu yeni işaretleme, takip ve satın alma sistemleriyle birlikte, elmasın asla ihtişamını kaybetmemesi için çalışıyor.
