Getty Images
Almanya’nın başşehri Berlin’de 15 yıllık planlama sürecinin akabinde inşaatına 2006’da başlanan ve milyarlarca Avro’ya mal olan Brandenburg Havalimanı, ilan edilen açılış tarihinin üzerinden yedi yıl geçmesine karşın hâlâ hizmete giremedi. BBC muhabiri Chris Bowlby, terminal kapılarından kablo tesisatına, düzeltilmesi gereken 500 binden fazla teknik kusuruyla birçok Alman için “ulusal travma”ya dönüşen havalimanını ziyaret etti.
Dışarıdan her şey gereğince hoş görünüyor. Fakat havalimanına giden şık otoyol kavşaklarında, şaşırtan derecede az trafik var.
Birazdan önünüze görkemli cam girişiyle ana terminal binası çıkıyor. Burası ve alttaki büyük tren istasyonunun çıkışları büyük bir sahanlığa açılıyor. Binanın yanında şık bir otel var.
Gerçekten etkileyici bir yapı. Lakin bir an durup etrafınıza bakınca derin sessizliği fark ediyorsunuz. Burası Berlin Brandenburg ya da BER; iki Almanya’nın birleşmesinin sonra ülkenin yine global bir destinasyon olarak ortaya çıkışını simgelemesi için son teknolojiyle inşa edilen yeni memleketler arası havalimanı.
Milyarlarca Avroya mal olan ve 2012’de açılması gerekirken hâlâ hizmete giremeyen, tezli bir yapı.
‘Ulusal gurur kaynağı olacaktı, ulusal travmaya dönüştü’
BER, efsanevi Alman mühendisliğiyle Almanya için yeni bir gurur kaynağı olacaktı lakin bir mühendislik felaketine dönüştü. Global altyapı uzmanı Bent Flyvbjert, “ulusal bir travma” dediği havalimanını “bir şeyleri nasıl yapmamak gerektiğini öğrenmek için ülkü bir yer” olarak tanımlıyor.
Havalimanına entegre tren istasyonundan şimdi hiçbir yolcu çıkmadı. Bu demiryolu sınırında bir ‘hayalet tren’, tüneli havalandırmak için günde bir defa sefer yapıyor.
Havalimanındaki otel şimdi hiç müşteri ağırlamadı. Otelin çekirdek çalışanı odaların tozunu alıyor, boruları çalıştırmak için çeşmeleri açıp kapatıyor.
Terminal binasının içinde ürkütücü bir hava var. Bagajların alındığı bantlar, sistem tutukluk yapmasın diye boşa çalıştırılıyor. Buradan daha kimse bavul almadı.
Panolar, kalkan ve inen uçakları gösteriyor. Fakat bunlar, Berlin’deki öbür havalimanlarını kullanan uçakların iniş ve kalkış bilgileri.
Havalimanının açılışı daima ertelendiği için bu panolardan kimileri daha kullanılmadan eskidi ve yenilenmesi gerekiyor.
Terminal binasını işleten şirket, havalimanının gelecek yıl açılacağını söylüyor. Yani planlanandan tam sekiz yıl sonra ve milyarlarca Avroluk ek maliyetle.
Peki verimlilik ve mühendislikte dünya önderlerinden biri olan Almanya’da ne oldu da bu türlü oldu?
‘Siyasi çekişmeler, beceriksizlik ve yanlış döşenen kablolar…’
Bu aslında, sıkıntılı bir geçmişi geride bırakmayı amaçlayan soylu bir maksadın nasıl siyasi çekişmeler, beceriksizlik ve yanlış döşenen kablolara dolandığının hikayesi; Berlin’in Soğuk Savaş periyodundaki yıllar süren tecrit edilmişliğine uzanan bir hikaye.
Beton duvarla bölünmüş, Demir Perde’nin gerisinde mahsur kalmış, Sovyetler Birliği’yle Batılı Müttefikler ortasındaki tansiyon nedeniyle dünyanın geri kalanıyla bağları zayıflamış bir kent.
Batı Berlin’e 1940’ların sonundaki Sovyet ablukası, hava köprüsüyle aşılmıştı. Batı Berlinliler için hava irtibatı bu nedenle çok bedelli fakat tıpkı vakitte sıkıntı, sonlu ve çok değerliydi.
1980’lerde Batı Berlin’de yaşarken trenle gidip geliyordum.
Komünist idare altındaki Doğu Berlin’de ise Batı’ya ya da dünyanın öteki bölgelerine uçmak hayal bile edilemeyecek bir şeydi.
1987’de devrin ABD Lideri Ronald Reagan Batı Berlin’e geldi. Reagan’ın ziyaretinde devrin Sovyet önderi Gorbaçov’a duvarı yıkma daveti öne çıkmıştı. Reagan tıpkı vakitte, Batı Berlin’in gelecekte Orta Avrupa’nın kıymetli havacılık merkezlerinden biri olacağı vaadinde bulunmuştu.
Getty ImagesRonald Reagan, Batı Berlin’in gelecekte havacılık merkezlerinden biri olacağı vaadinde bulundu
Bu, tüm Berlinlilerin düşüydü. 1989’da duvarın yıkılmasından sonraki ana önceliklerden biri yeni bir altyapıyla iki Berlin’i birbirine bağlamak, kenti tekrar birleşik bir Almanya’nın başşehri yapmak ve kenti yeni bir global merkez haline getirmek oldu.
Duvarın yakınlarındaki bir çukurdan kenti ve Almanya’nın başka bölgelerini her istikamete bağlayan dev bir tren istasyonu yükseldi.
Siyasetçiler, ivedilikle Batı Berlin’deki Tempelhof ve Tegel ile Doğu Berlin’deki Schoenefeld’in yerine yeni bir havalimanı yapılmasını kararlaştırdı.
Berlin Özgür Üniversitesi’nden Prof. Genia Kostka, bu emelle kurulan şirketin kontrol konseyinin ‘proje denetleme konusunda deneyimi olmayan siyasetçilerden’ oluştuğunu söylüyor.
2007-2008 global finans krizinde havalimanı inşaatını yapacak ve bunun için para verecek şirketleri bulmak zordu. Projeye halkın parasıyla devam edildi.
Getty Images
Proje daima değiştirildi
Daha sonra başlatılan soruşturmanın başkanlığını yapan Martin Delius’a nazaran, komite üyeleri proje için fiyat vermeye zorlayabileceklerini düşündüğü 30-40 şirketle anlaştı.
Delius, “İşlemeyen, karmaşık bir denetleme sistemi kurdular” diyor.
Komisyon üyelerinin aldıkları kararlar içinde en yıkıcı olanı ise inşaat başladıktan sonra yeni havalimanının boyutlarının ve iç dizaynının değiştirilmesi oldu. İnşaat başladıktan sonra terminal binasının kapasitesi iki katına çıkarıldı.
Bir diğer sorun da havalimanının mimarı Meinhard von Gerkan’ın terminalde alışveriş konseptini sevmemesiydi. Havayolu şirketi bunu sonradan fark etti ve alışveriş için terminale yeni katlar eklendi.
Getty Images
‘Uçağı havada tamir ediyoruz’
Prof. Genia Kostka, bunu “uçağı havada tamir etmeye” benzetiyor.
Proje, ucuz uçuş ihtilalinin de gerisinde kalmıştı. Ucuza yolcu taşıyan uçaklar için kapılar yoktu. Yalnızca daha değerli olan körükler vardı.
Yeni çıkış kapıları inşa edildi. Periyodun Berlin Belediye Lideri Klaus Wowereit, dev Airbus A-380 uçaklarının da havalimanına inebilmesi için kapılar eklettirdi. Ancak havalimanı açılmadan A-380’lerin üretimine son verildi.
Tüm bu değişikliklerin sonunda havalimanının inşasında misyon alan şirketler son derece gelişmiş bir altyapısı olan dev havalimanında ipin ucunu kaçırdı.
İlk ertelemeden sonra açılışın 2012’de yapılacağı duyuruldu.
Açılıştan evvel inşaat şirketleri yapısal meselelere dikkat çekmeye başladılar. Fakat kendilerini büyük havalimanı düşüne kaptıran siyasetçiler, berbat haberlere kulaklarını tıkadı.
Davetiyeler gönderildi. Fakat binaya yangın güvenliği ruhsatını verecek olan lokal makam, yangın dedektörlerinin ve otomatik acil çıkış kapılarının çalışmadığını fark etti.
Sorun için süreksiz tahliller icat edildi. Bunlar ortasında kapılara süreksiz personeller koyup, yangın alarmının cep telefonlarıyla çalıştırılması da vardı.
Sonunda Belediye Lideri Wowereit ile başka lokal ve bölgesel yetkililer, bir basın toplantısı düzenleyerek açılışın iptal edildiğini duyurdu.
Getty Images
Bu sırada havalimanında çözülmesi gereken çok fazla sorun olduğu ortaya çıktı. Projenin yeni sorumlusu Hartmut Mehdorn, yanlış ampullerden yanlışlı tesisata 550 bin kalem kusurdan oluşan bir liste çıkardı. Yüzlerce kilometrelik kablo tesisatı yine döşendi.
Ve havalimanının maliyeti katlanarak arttı.
Sorunların boyutunun ne kadar büyük olduğunun ortaya çıkmasından sonra kimileri, projeden büsbütün vazgeçilerek inşaata sıfırdan başlanmasını önerdi.
Şimdiki idare, projenin maliyetinin, hakikaten havalimanının planlandığı üzere gelecek yıl açılması durumunda altı milyar Avro’ya çıkacağını hesaplıyor. Başlangıçta 2 milyar Avro’luk bir maliyetten bahsediliyordu.
